Bộ Tư pháp phải triển khai hiệu quả các chỉ đạo về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật

Báo cáo kết quả công tác quý I năm 2026 của Bộ Tư pháp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, bám sát phương châm hành động năm 2026 của Chính phủ, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ đầu năm đến nay, Bộ Tư pháp đã tập trung triển khai khối lượng công việc rất lớn, nhiều nhiệm vụ khó với yêu cầu thời hạn gấp, đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Về nhiệm vụ trọng tâm tháng 4 và đến hết năm 2026, Bộ Tư pháp xác định tập trung triển khai một số nhiệm vụ sau: Tập trung nghiên cứu, thể chế hóa toàn diện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; các nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đặc biệt là Kết luận số 18 ngày 02/4/2026 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Triển khai xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Tiến hành tổng rà soát hệ thống VBQPPL nhằm đánh giá chính xác, đầy đủ, toàn diện về thực trạng hệ thống pháp luật, từ đó đề xuất giải pháp xử lý tổng thể hệ thống VBQPPL trên cả nước. Bám sát tiến độ chỉnh lý, hoàn thiện 7 dự án luật, nghị quyết đang trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất.

Quang cảnh buổi làm việc.

Đồng thời, tiếp tục nâng cao chất lượng công tác thẩm định hồ sơ chính sách, dự án, dự thảo VBQPPL; tăng cường theo dõi, đôn đốc các Bộ, ngành trong xây dựng văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành các luật, nghị quyết. Tập trung hoàn thiện dự thảo Kết luận của Bộ Chính trị về nâng cao hiệu quả công tác cải cách thủ tục hành chính (TTHC); tổ chức, đôn đốc triển khai thực hiện việc cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh, phân cấp thực hiện TTHC. Nâng cao năng lực tham mưu, giải quyết các vụ về tranh chấp đầu tư quốc tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Làm tốt công tác truyền thông chính sách, dự án, dự thảo VBQPPL; tiếp tục hoàn thiện, phát triển Cổng Pháp luật quốc gia; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, AI trong cung cấp thông tin pháp luật. Tăng cường chuyển đổi số trong các lĩnh vực của công tác tư pháp…

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, thời gian gần đây đã có rất nhiều đổi mới trong công tác xây dựng hệ thống thể chế trong giai đoạn mới. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng mà Bộ Tư pháp cùng các cơ quan liên quan đã tham mưu rất tích cực. Điều này cho thấy lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Trung ương đặc biệt quan tâm, đánh giá cao vai trò, vị trí của thể chế đối với sự phát triển.

Qua thực tế tại địa phương, Phó Thủ tướng khẳng định giá trị của thể chế trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội là rất rõ ràng. Nếu thể chế thông thoáng và phù hợp, đó sẽ là động lực và nguồn lực to lớn. Phó Thủ tướng dẫn chứng trường hợp của Hải Phòng, nhờ những thể chế đặc thù được Trung ương ưu tiên mà thành phố đã duy trì được đà tăng trưởng hai con số trong suốt 11 năm liên tiếp - một kỳ tích mà chưa địa phương nào làm được. Điển hình là việc nhờ thể chế phân cấp, phân quyền mà chỉ trong một năm, Hải Phòng đã thành lập được trên 10 khu công nghiệp, giải phóng sức lao động vô cùng lớn.
 
Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng ghi nhận và đánh giá cao sự nỗ lực, hy sinh thầm lặng của tập thể cán bộ Bộ Tư pháp trong những năm qua, đặc biệt là những tháng đầu năm 2026. Bộ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, minh chứng là tại cuộc họp với Thường trực Chính phủ về rà soát, đơn giản hóa, cắt giảm TTHC và điều kiện kinh doanh, Thủ tướng đã đánh giá rất cao vai trò của Bộ Tư pháp. Phó Thủ tướng chia sẻ cảm giác tự hào khi nghe những nhận xét đó và đề nghị cán bộ Bộ Tư pháp tiếp tục phát huy.

Phó Thủ tướng đồng tình với quan điểm rằng Bộ Tư pháp chính là người “gác cửa” cho đất nước, cho Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cả Quốc hội. Vì vậy, khi thẩm định hay cho ý kiến, Bộ phải có quan điểm rõ ràng, không được “đẽo cày giữa đường”. Bộ phải bám sát nguyên tắc, nhưng đồng thời không được máy móc hay bảo thủ, bởi hệ thống pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện nên cần có sự mở cửa, tiệm cận với khu vực, thế giới và đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Về kết quả thực hiện nhiệm vụ, trong số 192 nhiệm vụ được Chính phủ và Thủ tướng giao, Bộ Tư pháp đã hoàn thành 51 nhiệm vụ, đang thực hiện 139 nhiệm vụ và chỉ có 2 nhiệm vụ chậm tiến độ. Trong bối cảnh nguồn lực cả về nhân lực lẫn tài chính còn hạn hẹp, đây là một nỗ lực đáng biểu dương. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng thẳng thắn chỉ ra việc Bộ vẫn còn 4 nhiệm vụ quá hạn liên quan đến Nghị quyết 57. Ông nhắc nhở rằng Nghị quyết 57 là nội dung mà các lãnh đạo cao nhất và Bộ Chính trị rất quan tâm. Do đó, Bộ Tư pháp cần phải hoàn thành gấp 4 nhiệm vụ quá hạn này và phải có kết quả ngay lập tức.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại buổi làm việc. (Ảnh trong bài: PV)

Về nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến hết năm 2026, Phó Thủ tướng đã yêu cầu Văn phòng Chính phủ rà soát lại các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và lưu ý Bộ Tư pháp về áp lực công việc rất nặng nề phía trước.

Thứ nhất, Bộ phải tiếp tục triển khai hiệu quả các nghị quyết, kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Bộ cần rà soát lại toàn bộ chương trình hành động thực hiện các nghị quyết, kết luận, nhất là Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương 2 vừa qua để có kế hoạch chủ động.

Thứ hai, về công tác lập pháp, Bộ phải khẩn trương tham mưu cho Chính phủ chỉnh lý 7 dự án luật và nghị quyết để trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất. Nếu hoàn thành được 7 dự án này, Bộ đã thực hiện được 50% kế hoạch lập pháp. Đồng thời, phải hoàn thành dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng 4/2026.

Thứ ba, đối với 7 dự án luật còn lại của năm 2026, Bộ phải trình Chính phủ trước ngày 10/5 đối với Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) và Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Trước ngày 10/6, phải trình 4 dự án luật gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật Luật sư (sửa đổi) và Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).

Đặc biệt lưu ý dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (thay thế luật cũ), Phó Thủ tướng khẳng định đây là “luật xương sống” để hoàn thiện hệ thống pháp luật. Nếu Luật này không thông suốt, rườm rà thì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ của cả hệ thống. Đây chính là “công cụ” của Bộ Tư pháp nên Bộ phải đầu tư thời gian và tâm sức xứng đáng.

Thứ tư, Bộ phải khẩn trương trình Chính phủ ban hành 6 nghị định và quyết định của Thủ tướng quy định chi tiết các Luật như: Luật Giám định tư pháp, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự, Luật Thi hành án dân sự. Tinh thần chung là kiên quyết không để xảy ra tình trạng chậm, nợ đọng văn bản quy định chi tiết. Bộ Tư pháp phải nêu gương trong việc này. Phó Thủ tướng cũng đánh giá cao việc xây dựng các tiêu chí KPI trong xây dựng pháp luật và yêu cầu Bộ phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Chính phủ để hoàn thiện các nghị định này, đảm bảo có hiệu lực cùng thời điểm với các Luật, không để tạo ra khoảng trống pháp lý. Nếu xảy ra tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiêt do Bộ chủ trì soạn thảo, Bộ Tư pháp phải chịu hoàn toàn trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ.
 

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh báo cáo tại buổi làm việc.

 
Về vai trò thường trực các Ban Chỉ đạo, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ huy động những nhân sự ưu tú nhất để tham gia giúp việc Ban Chỉ đạo, trong đó có Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Đây là công việc hết sức quan trọng để xác định bức tranh hệ thống pháp luật đang nghẽn, mắc hay mâu thuẫn ở đâu, từ đó hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu thúc đẩy kinh tế và tăng trưởng hai con số. Bộ cần khẩn trương trình Phó Thủ tướng các nhiệm vụ theo kết luận của Phiên họp lần thứ nhất của Ban Chỉ đạo tổng rà soát, bao gồm cả bộ công cụ rà soát.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc rà soát lần này phải thực chất, phải lấy được ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và người dân - những đối tượng thụ hưởng và chịu tác động trực tiếp của văn bản. Ông lưu ý rằng ở góc độ nhà quản lý có thể không thấy hết được vướng mắc, nhưng nếu địa phương và doanh nghiệp sẵn lòng nói thật thì Bộ mới “nghe” được, nắm bắt được vấn đề. Để làm được việc này, Bộ Tư pháp phải làm việc với Bộ Tài chính để bổ sung kinh phí chi thường xuyên và nghiên cứu ứng dụng công nghệ hiện đại, tránh làm thủ công.

Bộ cũng cần tập trung hoàn thiện một số đề án quan trọng để báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Cụ thể: Đề án chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới (báo cáo Phó Thủ tướng trước ngày 8/10/2026); Đề án đánh giá việc thực hiện Kết luận 73 và Chỉ thị 39 về hợp tác với nước ngoài trong lĩnh vực pháp luật, cải cách hành chính và tư pháp (báo cáo trước ngày 18/5); Đề án hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực của cơ quan thực hiện quyền hành pháp đối với cơ quan thực hiện quyền lập pháp và tư pháp (báo cáo Phó Thủ tướng trước ngày 21/9).

Bên cạnh đó, trong chương trình công tác năm 2026, Bộ còn phải hoàn thiện 8 đề án khác với các mốc thời gian cụ thể: Đề án ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng, kiểm tra và rà soát văn bản quy phạm pháp luật (báo cáo trước 20/5); Đề án xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật (báo cáo trước 20/5); Đề án đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật giai đoạn 2026-2030 (báo cáo trước 30/6); Đề án văn hóa trong tuân thủ pháp luật (báo cáo trước 20/8); Đề án thực hiện soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật tập trung chuyên nghiệp (báo cáo trước 20/9); Đề án hoàn thiện tiêu chí và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ người làm công tác xây dựng thể chế pháp luật (báo cáo trước 20/9); Đề án nâng tầm tổ chức nghiên cứu chiến lược chính sách trong lĩnh vực pháp luật thuộc Bộ Tư pháp (báo cáo trước 20/12); Đề án tăng cường sự tham gia của các chuyên gia pháp luật Việt Nam trong các tổ chức pháp lý quốc tế và cơ quan tài phán quốc tế (báo cáo trước 20/9/2026).

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Tư pháp quan tâm giải quyết các khó khăn, vướng mắc cho các Bộ, ngành và địa phương. Ông nêu ví dụ về việc sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, từ 63 tỉnh thành xuống còn 34, chính quyền địa phương phải ban hành một khối lượng văn bản quy phạm pháp luật rất lớn. Các địa phương như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng có thể tự xoay sở nhưng các địa phương khác gặp rất nhiều khó khăn về đội ngũ xây dựng thể chế. Bộ Tư pháp cần phát huy vai trò hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ. Đồng thời, phải khắc phục ngay các bất cập của phần mềm giải quyết TTHC hiện nay như lỗi hệ thống, tốc độ truy cập chậm, hay bị treo, gây ảnh hưởng đến thời gian giải quyết TTHC.

Về việc cắt giảm TTHC, Bộ Tư pháp cần báo cáo phương án cắt giảm thuộc lĩnh vực của Bộ trước ngày 18/4/2026. Những thủ tục nào chưa thể cắt giảm hoặc bãi bỏ thì phải báo cáo rõ lý do, cơ sở pháp lý và thực tiễn để chịu trách nhiệm trước Chính phủ. Phó Thủ tướng khen ngợi Bộ Tư pháp đã nêu gương khi hiện chỉ giữ lại 16,73% TTHC, vượt xa chỉ tiêu giữ lại 30% của Chính phủ.

Liên quan đến tranh chấp đầu tư quốc tế, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu sửa đổi quy định về tranh chấp đầu tư quốc tế theo hướng mở rộng phạm vi và cho hiệu lực ngay để giải quyết dứt điểm các vụ việc này. Ông yêu cầu Bộ Tư pháp bố trí một buổi báo cáo sâu hơn về xu hướng tranh chấp quốc tế đang ngày càng tăng.

Chia sẻ sự vất vả của đội ngũ làm công tác thể chế trong thời gian qua, Phó Thủ tướng lưu ý, trong chương trình lập pháp sắp tới, Bộ Tư pháp phải nghiên cứu rất kỹ các nghị quyết của Đại hội, các kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị để thể chế hóa một cách căn cơ, bài bản. Cần có sự phân công cụ thể, nghiên cứu lý luận và thực tiễn trong, ngoài nước để khi trình là phải chủ động.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng đề xuất một cơ chế mới: Đánh giá tác động chính sách ngay từ khi xây dựng các đề án, nghị quyết của Đảng, chứ không đợi đến khi xây dựng luật mới đánh giá. Các nghị quyết hiện nay đều có chỉ tiêu, mục tiêu rất rõ ràng, nếu đợi ban hành xong mới đánh giá thì sẽ không làm kịp hoặc chỉ là hình thức. Bộ Tư pháp cần xây dựng đội ngũ chuyên gia giỏi để thực hiện việc đánh giá thực chất, bao gồm cả đánh giá chi phí tuân thủ pháp luật - tương tự như việc đánh giá hiệu quả của một dự án đầu tư công.

T.Quyên