Chuyển tư duy đánh giá hiệu quả từ “pháp luật tốt trong văn bản” sang “pháp luật tốt trong cuộc sống”

Tham dự Phiên họp có Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; các Thành viên Ban Chỉ đạo và đại diện lãnh đạo một số Ban, Bộ, ngành Trung ương.

Phiên họp đã cho ý kiến về dự thảo Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; dự thảo Đề cương Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới; Báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68-NQ/TW; Báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về an toàn thực phẩm; Báo cáo kết quả công tác hoàn thiện thể chế, pháp luật trong thời gian qua và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Thường trực Ban Chỉ đạo đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự chủ động, nỗ lực của các cơ quan trong quá trình chuẩn bị các nội dung Báo cáo, Đề án trình tại Phiên họp. Đồng thời, đề nghị các cơ quan tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các Thành viên thường trực Ban Chỉ đạo và các đại biểu tham dự Phiên họp để chỉnh lý, hoàn thiện các nội dung được báo cáo, bảo đảm chất lượng, tiến độ theo yêu cầu.

Thông qua Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI trước khai mạc Kỳ họp thứ I

Kết luận Phiên họp, về dự thảo Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự nỗ lực của Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan trong quá trình xây dựng dự thảo; cơ bản thống nhất với mục tiêu, yêu cầu, quan điểm chỉ đạo, định hướng nhiệm vụ lập pháp và nguyên tắc xác định thứ tự ưu tiên đã nêu.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu kết luận phiên họp.

Tổng Bí thư yêu cầu các cơ quan tiếp tục tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo, đặc biệt chú trọng việc thể chế hóa kịp thời, ngay trong năm 2026, những nội dung cốt lõi, quan trọng của các Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Các chương trình hành động và nghị quyết triển khai thực hiện Văn kiện Đại hội phải được tổ chức thực hiện ngay từ đầu nhiệm kỳ; việc báo cáo, kiểm tra, giám sát cần được tiến hành sớm, ngay trong quý I, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với các kết luận của Báo cáo chính trị. Chương trình lập pháp phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, bảo đảm tính thiết thực; có thể tiếp tục bổ sung, hoàn thiện trong quá trình thực hiện nhưng cần hình thành khung cơ bản ngay từ đầu nhiệm kỳ.

Tổng Bí thư cũng yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Trung ương Đảng để sớm hoàn thiện hồ sơ, phấn đấu trình Bộ Chính trị xem xét, thông qua Định hướng trước khi khai mạc Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, qua đó từng bước hoàn thiện cơ cấu hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. 

Đối với Đề cương Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, Tổng Bí thư cơ bản thống nhất với dự thảo Đề cương do Đảng ủy Bộ Tư pháp chuẩn bị. Tổng Bí thư yêu cầu việc xây dựng Đề án phải có cách tiếp cận toàn diện, hệ thống, có cơ sở lý luận vững chắc, gắn chặt với thực tiễn đất nước và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế. Kết quả nghiên cứu phải hướng tới xây dựng một “bản thiết kế tổng thể” của hệ thống pháp luật, bao quát đầy đủ các lĩnh vực của đời sống xã hội như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Hệ thống pháp luật cần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận; đồng thời bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Pháp luật phải thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Lưu ý một số kinh nghiệm, Tổng Bí thư yêu cầu, cần hướng tới xây dựng hệ thống pháp luật độc lập, tự chủ, phù hợp với điều kiện Việt Nam. Việc xây dựng Đề án này cần gắn với nội dung Đề án Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, tổng kết 10 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước, 40 năm công cuộc Đổi mới và quá trình tổng kết, sửa đổi Hiến pháp năm 2013; đặc biệt chú trọng các đạo luật nền tảng, trụ cột như pháp luật về kinh doanh, đất đai, quy hoạch, tài chính, hình sự, dân sự, hành chính và tổ chức bộ máy.

Tổng Bí thư cũng đồng ý về chủ trương mở rộng phạm vi Đề án, bao gồm cả nội dung chiến lược về cải cách tư pháp; đồng thời yêu cầu khẩn trương hoàn thiện để sớm báo cáo Ban Chỉ đạo. Đối với thẩm quyền ban hành, cần nghiên cứu, xác định rõ nội dung thuộc thẩm quyền của cấp nào thì trình cấp đó quyết định, tránh việc đẩy thẩm quyền lên quá cao, gây khó khăn trong quá trình ban hành và tổ chức thực hiện.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh báo cáo tại phiên họp.

Về Báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68-NQ/TW, Tổng Bí thư cơ bản nhất trí với các đề xuất nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế tư nhân trong thời gian tới.

Tổng Bí thư yêu cầu tiếp tục cụ thể hóa, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV, Nghị quyết số 68 và các nghị quyết chiến lược của Trung ương. Đối với những nội dung đã được thể chế hóa, cần khẩn trương ban hành đầy đủ, kịp thời các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành để chính sách sớm đi vào cuộc sống.

Đồng thời, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; các Bộ, ngành tập trung vào quản lý định hướng vĩ mô, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp tư nhân đã chủ động tìm kiếm thị trường, đầu tư máy móc, công nghệ hiện đại nhưng chưa nhận được nhiều cơ chế hỗ trợ tương xứng. Vì vậy, Nhà nước cần quan tâm hơn trong việc tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục xuất nhập khẩu, hỗ trợ mở rộng thị trường cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, bảo đảm các nguồn lực quan trọng như đất đai, vốn, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ. Nhà nước phải đồng hành với doanh nghiệp và người dân, trong đó có trách nhiệm hỗ trợ tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Tổng Bí thư cũng yêu cầu rà soát, đánh giá toàn diện hiệu quả, tính khả thi của các chính sách đã ban hành, kịp thời điều chỉnh, bổ sung sát với thực tiễn theo tinh thần “vướng mắc đến đâu, tháo gỡ đến đó”. Đồng thời, cần thay đổi triệt để tư duy quản lý, xóa bỏ những định kiến không còn phù hợp đối với hoạt động kinh doanh; tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi trong tiếp cận các nguồn lực, nhất là chính sách tiền tệ và tín dụng. Mọi rào cản, điểm nghẽn về thể chế, pháp lý phải được các cấp, các ngành chủ động xử lý, tháo gỡ kịp thời.

Cùng với đó, cần xây dựng lộ trình và cơ chế phù hợp để phát triển quy mô doanh nghiệp, khuyến khích và hỗ trợ các cá nhân, hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp nhỏ và vừa; doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn và từng bước hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân có năng lực cạnh tranh ở khu vực và quốc tế. Đây cũng là định hướng quan trọng nhằm tạo điều kiện làm giàu chính đáng và giải quyết việc làm cho lực lượng lao động lớn của đất nước.

Tổng Bí thư đặc biệt lưu ý cần có cơ chế hỗ trợ thiết thực đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể - hiện chiếm tỷ lệ rất lớn trong nền kinh tế - bảo đảm không tạo thêm gánh nặng chi phí tuân thủ, đồng thời tăng cường các hoạt động hỗ trợ pháp lý cho nhóm đối tượng này.

Đưa thể chế, pháp luật thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia

Về Báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về an toàn thực phẩm, Tổng Bí thư cơ bản thống nhất với đánh giá và các đề xuất của Đảng ủy Bộ Y tế. Tổng Bí thư nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt là việc hoàn thiện cơ chế, chính sách về an toàn thực phẩm phải hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe Nhân dân, giúp người dân yên tâm khi sử dụng thực phẩm hằng ngày; đồng thời tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính và thúc đẩy ngành công nghiệp thực phẩm phát triển bền vững.
 

Tổng Bí thư yêu cầu rà soát tổng thể các quan điểm, chủ trương của Đảng liên quan đến lĩnh vực này, bám sát các chỉ thị, nghị quyết về bảo vệ sức khỏe Nhân dân, phát triển nông nghiệp và khoa học - công nghệ. Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách không chỉ dừng lại ở sửa đổi, bổ sung Luật An toàn thực phẩm mà cần xử lý đồng bộ các vấn đề liên quan đến hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về bảo vệ động - thực vật, chất lượng hàng hóa, bảo đảm tính thống nhất, khả thi và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Quá trình sửa đổi, bổ sung Luật An toàn thực phẩm cần tiếp cận theo tư duy quản lý mới, xây dựng khuôn khổ pháp lý hiện đại, đồng bộ và hiệu lực. Trọng tâm là chuyển mạnh từ cách quản lý phân tán, kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý chặt chẽ toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ khâu sản xuất nguyên liệu nông nghiệp, chế biến, vận chuyển, kinh doanh đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Tổng Bí thư cũng lưu ý cần nghiên cứu quy hoạch và tổ chức các mô hình kinh doanh ăn uống văn minh, như các khu ẩm thực tập trung có kiểm soát chặt chẽ về điều kiện vệ sinh, an toàn thực phẩm, vừa đáp ứng nhu cầu của người dân và du khách, vừa khắc phục tình trạng kinh doanh tự phát, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Đồng thời, phải xử lý nghiêm minh, có tính răn đe cao đối với các hành vi vi phạm. Những trường hợp cố tình sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại trong sản xuất, chế biến thực phẩm hoặc các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại liên quan đến thực phẩm cần bị xử lý thật nghiêm, với mức chế tài đủ mạnh để ngăn chặn và triệt tiêu ý định vi phạm.

Tổng Bí thư nhấn mạnh, quản lý tốt an toàn thực phẩm không chỉ nhằm bảo vệ sức khỏe Nhân dân mà còn là yếu tố quan trọng để nâng cao uy tín sản phẩm, thúc đẩy xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu. Nếu quản lý không chặt chẽ, vô hình trung sẽ tạo lợi thế cho các đối tượng làm ăn gian dối, gây thiệt hại cho các nhà sản xuất chân chính và ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.

Quá trình hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm cần có sự tham gia đầy đủ của các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật và nguồn nhân lực để bảo đảm tổ chức thực thi pháp luật hiệu quả trong thực tiễn.

Về Báo cáo công tác hoàn thiện thể chế, pháp luật thời gian qua và phương hướng nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư thống nhất với báo cáo của Đảng ủy Bộ Tư pháp; ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật của Đảng ủy Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan liên quan. Hệ thống pháp luật đang từng bước được hoàn thiện theo hướng vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, giải phóng sức sản xuất và khơi thông các nguồn lực cho phát triển.

Tổng Bí thư đánh giá cao kết quả bước đầu trong việc rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, trong đó đã xử lý được 159 trên tổng số 317 nội dung tồn tại, vướng mắc, chiếm hơn 50% chỉ trong thời gian 2 tháng đầu năm 2026. Tuy nhiên, Tổng Bí thư cũng thẳng thắn chỉ rõ vẫn còn tình trạng chậm thể chế hóa một số chủ trương của Đảng; việc ban hành văn bản quy định chi tiết ở một số nơi, một số thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Do đó, các cơ quan cần tăng cường phối hợp chặt chẽ hơn nữa để khắc phục những hạn chế này, gắn với việc triển khai hiệu quả chương trình công tác năm 2026.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư nhấn mạnh cần quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định “xây dựng đồng bộ thể chế phát triển là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu”. Khối lượng công việc đặt ra trong thời gian tới là rất lớn, đòi hỏi tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật, đưa thể chế và pháp luật thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, là động lực quan trọng kiến tạo và thúc đẩy phát triển đất nước.

Quá trình xây dựng pháp luật phải được chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ khâu xây dựng chính sách; chú trọng tham vấn rộng rãi ý kiến của người dân, cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia và nhà khoa học trong và ngoài nước. Đồng thời, cần chuyển đổi mạnh mẽ tư duy đánh giá từ mục tiêu xây dựng “pháp luật tốt trên văn bản” sang mục tiêu cao nhất là “pháp luật tốt trong cuộc sống”, bảo đảm các quy định pháp luật đi vào thực tiễn và mang lại giá trị thiết thực cho sự phát triển của đất nước.