Đẩy mạnh hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch
07:00 18/03/2026
Chiều 18/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật tại Phiên họp.
Đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.
Đồng thời, đẩy mạnh việc hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch; tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình. Bảo đảm phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc chia sẻ, kết nối liên thông dữ liệu để đăng ký, quản lý hộ tịch.
Dự thảo Luật gồm 4 Chương, 31 Điều (giảm 3 chương, 46 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014).
Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, về các nội dung sửa đổi, về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật quy định giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; các việc hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.
Về tiếp nhận, giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật chỉ quy định thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch; các quy định cụ thể về thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch - là những nội dung dễ biến động, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết.
Người yêu cầu có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính; dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết theo hướng trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục về hộ tịch (trừ thủ tục đăng ký kết hôn, giám hộ phải cô mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch khi nhận kết quả - là những việc có điều kiện, cần thể hiện rõ sự tự nguyện, khả năng đáp ứng của các bên).
Về Sổ hộ tịch, chủ yếu sử dụng dữ liệu điện tử; chỉ có việc đăng ký kết hôn mới sử dụng đồng thời số điện tử và lập sổ giấy (phù hợp với đặc thù, truyền thống hai bên nam, nữ phải có mặt để thể hiện sự tự nguyện, ký vào Sổ đăng ký kết hôn, Giấy chứng nhận kết hôn).
Về Cơ sở dữ liệu hộ tịch, xác định Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng, quản lý tập trung, do Bộ Tư pháp quản lý; được bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp; kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác; bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin của cá nhân trong các lần thu thập, cập nhật, điều chỉnh…
Về các nội dung bổ sung, dự thảo Luật Bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.
Bổ sung quy định khẳng định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch…
Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014 với những lý do nêu tại Tờ trình của Chính phủ.
Nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.
Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến.
Dự thảo Luật có nhiều đổi mới, tiến bộ
Tại phiên họp, UBTVQH đánh giá cao Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo, Cơ quan chủ trì thẩm tra đã có sự chỉ đạo kịp thời, phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị hồ sơ dự án Luật đầy đủ, Báo cáo thẩm tra có ý kiến toàn diện.
Hồ sơ trình UBTVQH đảm bảo chất lượng; sau khi tiếp thu ý kiến của UBTVQH tại phiên họp đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.
Đồng thời, đẩy mạnh việc hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch; tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình. Bảo đảm phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc chia sẻ, kết nối liên thông dữ liệu để đăng ký, quản lý hộ tịch.
Dự thảo Luật gồm 4 Chương, 31 Điều (giảm 3 chương, 46 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014).
Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, về các nội dung sửa đổi, về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật quy định giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; các việc hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.
Về tiếp nhận, giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật chỉ quy định thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch; các quy định cụ thể về thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch - là những nội dung dễ biến động, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết.
Người yêu cầu có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính; dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết theo hướng trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục về hộ tịch (trừ thủ tục đăng ký kết hôn, giám hộ phải cô mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch khi nhận kết quả - là những việc có điều kiện, cần thể hiện rõ sự tự nguyện, khả năng đáp ứng của các bên).
Về Sổ hộ tịch, chủ yếu sử dụng dữ liệu điện tử; chỉ có việc đăng ký kết hôn mới sử dụng đồng thời số điện tử và lập sổ giấy (phù hợp với đặc thù, truyền thống hai bên nam, nữ phải có mặt để thể hiện sự tự nguyện, ký vào Sổ đăng ký kết hôn, Giấy chứng nhận kết hôn).
Về Cơ sở dữ liệu hộ tịch, xác định Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng, quản lý tập trung, do Bộ Tư pháp quản lý; được bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp; kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác; bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin của cá nhân trong các lần thu thập, cập nhật, điều chỉnh…
Về các nội dung bổ sung, dự thảo Luật Bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.
Bổ sung quy định khẳng định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch…
Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014 với những lý do nêu tại Tờ trình của Chính phủ.
Nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.
Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến.
Dự thảo Luật có nhiều đổi mới, tiến bộ
Tại phiên họp, UBTVQH đánh giá cao Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo, Cơ quan chủ trì thẩm tra đã có sự chỉ đạo kịp thời, phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị hồ sơ dự án Luật đầy đủ, Báo cáo thẩm tra có ý kiến toàn diện.
Hồ sơ trình UBTVQH đảm bảo chất lượng; sau khi tiếp thu ý kiến của UBTVQH tại phiên họp đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
UBTVQH cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi của dự thảo Luật, hoan nghênh dự thảo Luật đã có nhiều đổi mới, tiến bộ, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển.
UBTVQH cũng lưu ý Chính phủ tiếp tục chỉ đạo rà soát thêm để đảm bảo yêu cầu về tính thống nhất của hệ thống pháp luật giữa các quy định của dự thảo Luật với quy định tại các luật có liên quan; bảo đảm tính khả thi cũng như các điều kiện bảo đảm, lộ trình thực hiện, nhất là các quy định mới; đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, thực hiện chủ trương nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp, tinh gọn bộ máy, phân cấp, phân quyền.
Đồng thời, bảo đảm lần sửa đổi này phải giải quyết căn bản, tháo gỡ những khó khăn, bất cập, cải cách mạnh thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, lấy người dân làm trung tâm phục vụ; đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối liên thông để thực hiện hộ tịch phi địa giới hành chính.
Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là dự án Luật rất quan trọng, có liên quan đến quyền con người, quyền công dân nên cần nghiên cứu kỹ lưỡng, toàn diện, “làm đến đâu chắc đến đó”, coi chất lượng là yếu tố quyết định.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ yêu cầu đẩy mạnh phát triển hộ tịch số và tăng cường kết nối dữ liệu liên thông, giúp người dân có thể đăng ký hộ tịch thuận tiện ở bất cứ đâu, không bị ràng buộc cứng nhắc theo nơi cư trú hay địa giới hành chính.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần quy định rõ giá trị pháp lý của bản điện tử, bảo đảm bản điện tử có giá trị tương đương với bản giấy trong mọi giao dịch hành chính.
Nhấn mạnh một cải cách quan trọng khác là thay đổi trách nhiệm chứng minh thông tin, Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế, trước đây người dân phải tự chuẩn bị và nộp nhiều giấy tờ; trong thời gian tới, cơ quan nhà nước cần chủ động tra cứu dữ liệu từ các hệ thống liên thông.
“Hiện nay Việt Nam đã xây dựng nhiều nền tảng dữ liệu số như hệ thống định danh điện tử VNeID và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, điều này sẽ giúp cán bộ dễ dàng xác minh thông tin, từ đó giảm đáng kể thủ tục và thời gian cho người dân”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Minh Khôi