Đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng là cần thiết, nhằm thể chế hóa các quan điểm, chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tinh gọn tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền cho địa phương, về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Cùng với đó, để đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất với các quy định pháp luật liên quan, đồng thời có tính dự báo đối với sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện phù hợp với việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và quy định về phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng; quy định về cơ sở dữ liệu công chứng (CSDLCC); việc sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng và một số quy định khác nhằm đơn giản hóa thủ tục công chứng.

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, liên quan đến nội dung sửa đổi, hoàn thiện, dự thảo Luật sửa đổi các quy định để đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong việc thành lập và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC) (khoản 2 đến khoản 8 Điều 1 của dự thảo Luật).

Cụ thể, sửa đổi quy định về thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên (CCV) tại các Điều 11, 13, 16 và 17 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng phân quyền triệt để cho địa phương, cụ thể là quy định rõ trong Luật về thẩm quyền công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài của Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc chuyển từ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tư pháp thành thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh (đối với việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm CCV).

Đồng thời, sửa đổi một số quy định về TCHNCC, quy định về đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện được thay bằng đơn vị hành chính cấp xã/địa bàn cấp xã; trường hợp thay đổi trụ sở của Văn phòng công chứng thì có thể thay đổi sang đơn vị hành chính cấp xã khác nơi không có TCHNCC và đơn vị hành chính cấp xã nơi Văn phòng công chứng đang đặt trụ sở vẫn còn ít nhất 1 TCHNCC đang hoạt động.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa, quán triệt nguyên tắc khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng, nhưng vẫn bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mô hình công chứng nội dung. Sửa đổi khoản 3 Điều 68 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng cho phép cung cấp bản gốc văn bản công chứng cho cơ quan tiến hành tố tụng có yêu cầu để phục vụ việc xác minh, giám định tài liệu trong quá trình tiến hành tố tụng.

Sửa đổi quy định về cơ sở dữ liệu công chứng tại Điều 66 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng thay 2 CSDLCC (CSDLCC của Bộ Tư pháp và CSDLCC của địa phương) bằng 1 CSDLCC do Bộ Tư pháp xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Về nội dung phân cấp, phân quyền, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, các nhiệm vụ về công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm CCV được phân quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đồng thời, quy định UBND cấp tỉnh chủ động ban hành Đề án quản lý, phát triển các TCHNCC phù hợp với quy định của Luật, các văn bản hướng dẫn thi hành và điều kiện thực tế tại địa phương…

Mở rộng đối tượng trở thành cộng tác viên TGPL

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL bổ sung các đối tượng: người dân tộc thiểu số thuộc dân tộc rất ít người nhằm thực hiện toàn diện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; người có khó khăn về tài chính do gặp thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng, tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật; cá nhân bị thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Về người thực hiện TGPL, dự thảo Luật bổ sung quy định trợ giúp viên pháp lý chuyển công tác đến Trung tâm TGPL thuộc địa phương khác thì được cấp lại thẻ, vì thẻ trợ giúp viên pháp lý do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp và quản lý trong phạm vi địa phương, khi chuyển công tác sang địa phương khác và vẫn làm trợ giúp viên pháp lý thì cần thu hồi thẻ ở nơi đã công tác và cấp thẻ ở nơi công tác mới.

Về người có thể trở thành cộng tác viên TGPL, mở rộng nhóm viên chức nhà nước có bằng cử nhân luật, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên và được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan nơi làm việc để thu hút nguồn lực có trình độ, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật tham gia TGPL. Đồng thời, Dự thảo Luật không giới hạn địa bàn được đăng ký làm cộng tác viên TGPL.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi điều kiện thành lập Chi nhánh của Trung tâm TGPL theo hướng không giới hạn việc chỉ được thành lập “tại các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện đến Trung tâm TGPL nhà nước và chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia TGPL”.

Bổ sung cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin

Theo Tờ trình dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), dự thảo Luật bổ sung các quy định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nắm giữ trong trường hợp việc cung cấp thông tin là cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng (khoản 3 Điều 10, khoản 2 Điều 17, khoản 4 Điều 23). Đối với hồ sơ, tài liệu có chứa cả thông tin công dân không được tiếp cận, thông tin công dân được tiếp cận và các phần thông tin có thể được phân tách hợp lý, các cơ quan, đơn vị xem xét, quyết định cung cấp một phần hồ sơ, tài liệu chứa thông tin công dân được tiếp cận (khoản 4 Điều 10).

Dự thảo Luật điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp: UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra; không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 10 Luật). Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin.

Đồng thời, dự thảo Luật quy định kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.
 

Báo cáo thẩm tra sơ bộ về 3 dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của QH Hoàng Thanh Tùng tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng 3 Luật; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án Luật. Đồng thời, đề nghị đánh giá kỹ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành các Luật và những vấn đề phát sinh mới để đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.