Đặc thù trong khuôn khổ Hiến pháp

 “Luật Thủ đô” hay “Luật về cơ chế đặc thù của Thủ đô” là những tên gọi được nhiều thành viên Ban Soạn thảo quan tâm thảo luận. Các thành viên Ban soạn thảo cũng dành nhiều thời gian phân tích hai phương án về đối tượng và phạm vi điều chỉnh của dự án Luật này.

Theo phương án 1, Luật Thủ đô quy định về cơ chế, chính sách chung trong việc xây dựng và phát triển Thủ đô, bao gồm tất cả các lĩnh vực như hệ thống chính trị, quy hoạch, xây dựng, quản lý đô thị, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ, an ninh, quốc phòng, đối ngoại và phát triển kinh tế; điều chỉnh theo quy hoạch phát triển Hà Nội đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050. Phương án 2 theo hướng Luật chỉ quy định về vị trí, cơ chế, chính sách đặc thù trong việc xây dựng và phát triển Thủ đô (do tính chất và đặc điểm của mình, Hà Nội được hưởng một số cơ chế đặc thù).

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Hữu Thắng cho rằng, nếu theo phương án 1 thì sẽ rất khó làm vì như vậy Luật Thủ đô sẽ giống như một đạo luật riêng cho Hà Nội, các luật khác không chi phối thì sẽ nảy sinh nhiều vấn đề cần xử lý. Thứ trưởng Trần Hữu Thắng nghiêng về phương án 2 nhưng cho rằng chỉ nên quy định “phân cấp cho Thủ đô “thêm” 1 số cơ chế đặc thù thôi”. Lý giải cho quan điểm của mình, ông Thắng cho biết: “Từ khi xây dựng Pháp lệnh Thủ đô chúng tôi đã thấy khó, vì quy định cụ thể, chi tiết quá thì không quy định được, nhưng quy định chung chung quá thì cũng không thực hiện được vì phải chờ hướng dẫn”.

Có quan điểm khác, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Cao Lại Quang lại cho rằng, nên chọn phương án 1 vì phương án này mới bao quát hết được những cơ chế, chính sách mà Hà Nội cần cho sự phát triển. Tuy nhiên, Thứ trưởng Cao Lại Quang khẳng định: “Dù theo phương án nào thì dự luật Thủ đô cũng phải đảm bảo nguyên tắc không trái Hiến pháp. Do đó, dự Luật cần có điều khoản quy định khi có các xung đột pháp luật thì ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô nhưng không trái Hiến pháp”.

“Thoáng” đến đâu là vừa?

Ông Lê Thành Long, Vụ trưởng Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp nhận xét: “Nói đến cơ chế đặc thù, ai cũng hiểu rằng sẽ có những quy định “vượt” luật, thậm chí “vượt” Hiến pháp. Bởi vậy, câu chuyện phân cấp quản lý, tạo hành lang “thoáng” hơn cho Thủ đô cũng như quy định “chặt” trong một số lĩnh vực của Thủ đô so với mặt bằng chung của nước trong khi vẫn phải đảm bảo nguyên tắc tuân thủ Hiến pháp là một vấn đề lớn mà dự luật Thủ đô phải giải quyết”.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Công Nghiệp, thành viên Ban Soạn thảo đề nghị cần có đánh giá sâu hơn về quá trình thực hiện Pháp lệnh Thủ đô trước khi chỉ đích danh cơ chế nào cần sửa đổi, bổ sung. Thứ trưởng Nguyễn Công Nghiệp đặt câu hỏi: “Trong lĩnh vực tài chính, chỉ theo Pháp lệnh Thủ đô đã có rất nhiều cơ chế mở cho Hà Nội như cơ chế huy động các nguồn vốn, đầu tư trở lại... nhưng Hà Nội vẫn chưa thực hiện hết, vậy bây giờ cần “mở” tiếp là mở như thế nào?”. Về tên gọi dự Luật, Thứ trưởng Nghiệp cho rằng nếu chọn phương án Luật Thủ đô thì quá “tầm cỡ”, không quy định được cụ thể, muốn thực hiện lại phải chờ hướng dẫn, nhưng nếu chọn tên “Luật về một số cơ chế đặc thù của Thủ đô” thì riêng hàng chục cơ chế đặc thù trong lĩnh vực tài chính đã có thể đưa ngay vào luật và có thể thực hiện ngay được.

“Chốt” lại vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường, Trưởng Ban soạn thảo cho rằng, với vị trí, vai trò và tầm quan trọng của Thủ đô Hà Nội thì phương án 1 vẫn là ưu việt hơn cả. Tuy nhiên, cần phải  xác định cho rõ hơn mục đích xây dựng Luật và chỉ ra đâu là những vấn đề bức xúc nhất của Thủ đô mà nếu có cơ chế đặc thù thì sẽ quản lý tốt hơn. Bộ trưởng Hà Hùng Cường nhấn mạnh: “Xây dựng Luật Thủ đô không phải là đòi quyền tự chủ cho Thủ đô Hà Nội, cũng không phải là để áp dụng cho toàn Thủ đô sau khi mở rộng địa giới hành chính. Trên thực tế, có những cái cần phải giao nhiều hơn cho Thủ đô, nhưng cũng có những cái Thủ đô cần “trả lại” cho Trung ương quản lý. Một số quy định cũng không nhất thiết phải áp dụng cho tất cả các quận, huyện mà có thể chỉ chọn 1 số quận nội thành áp dụng”.

Theo dự kiến, ngay trước khi Ban Soạn thảo họp lần thứ 3, Hà Nội sẽ tổ chức Hội nghị tổng kết 8 năm thực hiện Pháp lệnh Thủ đô và cử các đoàn đi khảo sát kinh nghiệm nước ngoài về vấn đề này.

Hoàng Thư – Hồng Thúy