Những kết quả đáng ghi nhận

Trình bày dự thảo Báo cáo kết quả theo dõi tình hình thi hành Luật Thủ đô tại Hội nghị, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), Bộ Tư pháp Lê Tuấn Phong nhấn mạnh, Luật Thủ đô được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung từ 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội.

Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012 mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Ngay sau khi Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua, công tác chỉ đạo triển khai thực hiện Luật đã được các cấp, các ngành khẩn trương thực hiện. Việc thực hiện các quy định trong Luật đã đem lại một số kết quả, ví dụ như tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội tổ chức lập, điều chỉnh quy hoạch theo cách tiếp cận tích hợp, đa ngành, gắn với liên kết vùng và phát triển bền vững.

Luật cũng đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, linh hoạt hơn trong điều hành ngân sách, phân bổ chi đầu tư phát triển và gắn trách nhiệm quyết định với trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

“Một điểm nhấn quan trọng trong thực thi Luật Thủ đô là khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách, đặc biệt là vốn đầu tư tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Năm 2025, Hà Nội thu hút vốn FDI, mức cao nhất trong nhiều năm, phản ánh sự cải thiện rõ rệt của môi trường đầu tư - kinh doanh”, Phó Vụ trưởng Lê Tuấn Phong cho hay.

Dự thảo Báo cáo cũng nhấn mạnh, các cơ chế đặc thù về đầu tư của Luật Thủ đô, kết hợp với cải cách thủ tục hành chính và phân cấp mạnh hơn cho TP, đã góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị và phê duyệt dự án, tăng tính ổn định và dự báo của chính sách và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Về lĩnh vực tổ chức chính quyền đô thị và phân cấp, phân quyền, Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo cơ sở pháp lý để mở rộng phân quyền, phân cấp một cách thực chất, thực hiện đúng chủ trương “địa phương quyết, địa phương chịu trách nhiệm”…

Tuy nhiên, sau khi Luật Thủ đô được ban hành, nhiều văn bản luật khác trong quá trình sửa đổi, bổ sung, thay thế đã nghiên cứu, kế thừa quy định của Luật để quy định áp dụng chung, thậm chí có những quy định còn thuận lợi, mạnh mẽ hơn so với Luật Thủ đô về cùng một vấn đề, dẫn đến nhiều quy định trước đây là đặc thù theo Luật Thủ đô nhưng nay đã trở thành cơ chế chung của cả nước, có những thuận lợi hơn; ảnh hưởng đến quá trình xây dựng các văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô của TP, việc rà soát, để xác định lựa chọn áp dụng văn bản.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô quy định một số cơ chế mới, khó, có tác động lớn đến đời sống kinh tế - xã hội của Thủ đô, cần nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, toàn diện để bảo đảm việc xây dựng văn bản có chất lượng, hiệu quả, khả thi, do đó cũng ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng văn bản…

Cơ sở pháp lý phải vừa vượt trội đủ mạnh, vừa đảm bảo kỷ cương, minh bạch

Tại Hội nghị, tập trung thảo luận về những kết quả thi hành Luật Thủ đô, các đại biểu nhấn mạnh, Luật là kết quả của một quá trình chuẩn bị công phu, nghiêm túc; bước đầu tạo lập khuôn khổ pháp lý quan trọng cho việc triển khai một số cơ chế, chính sách đặc thù, góp phần tháo gỡ một số khó khăn, vướng mắc trong quản lý, phát triển Thủ đô.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển hiện nay đang đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn, cấp bách hơn đối với Thủ đô. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là cần thiết, mà là yêu cầu mang tính tất yếu, khách quan và cấp bách.

Trên cơ sở nhận diện những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong việc triển khai thi hành Luật, các đại biểu cũng đề xuất nhiều giải pháp, sáng kiến cả về thể chế và tổ chức thực thi nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng để xây dựng, phát triển Thủ đô Hà Nội trong thời gian tới.

Một số ý kiến nhấn mạnh, quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi) cần kịp thời thể chế hóa những chủ trương, chính sách lớn của Đảng theo tinh thần dự thảo văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, 7 nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị trong thời gian qua, Nghị quyết đại hội Đảng bộ TP lần thứ XVIII, giải quyết triệt để 5 “điểm nghẽn” của Thủ đô; hướng tới việc hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”.

Đề cập đến yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, các đại biểu cũng đề xuất một số hướng tiếp cận để Luật Thủ đô (sửa đổi) khi được thông qua có hiệu lực pháp lý cao, giá trị thi hành lâu dài.

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn cho rằng, việc sửa đổi Luật cần phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới nhưng đồng thời phải đảm bảo kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung.

Đồng thời, quán triệt tinh thần xuyên suốt là “trao quyền mạnh hơn – phân cấp, phân quyền toàn diện hơn – trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết – Hà Nội làm – Hà Nội chịu trách nhiệm”.

TP Hà Nội dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ thể chế hoá 4 nhóm chính sách lớn, tập trung vào các nội dung trọng tâm bao gồm về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô; về thẩm quyền của chính quyền Thủ đô; về quản trị, xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; về Vùng Thủ đô. TP Hà Nội cam kết phối hợp với Bộ Tư pháp khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, tuân thủ nghiêm lộ trình xây dựng Luật với tinh thần, trách nhiệm cao nhất.

Bám sát các chủ trương lớn, mới, mang tính cách mạng của Đảng

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, sau 1 năm triển khai, một số nội dung trong các quy định của Luật Thủ đô đã bước đầu phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Tuy nhiên, một số bất cập, hạn chế cũng đã bộc lộ, đặc biệt là đặt trong bối cảnh mới của Thủ đô và đất nước.

Từ thực tế đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô là cần thiết để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đã phát sinh, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành, kịp thời thể chế hoá các chủ trương của Đảng, cũng như để có các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội giúp Thủ đô phát triển bứt phá trong thời gian tới.

Nêu một định hướng về việc xây dựng Luật Thủ đô lần này, Thứ trưởng nhấn mạnh, việc xây dựng Luật cần bám sát các chủ trương lớn, mới, mang tính cách mạng của Đảng trong thời gian gần đây, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng sắp tới và đặc biệt là Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội (thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022).

Thứ hai, đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền TP. Theo đó, tư duy xây dựng Luật lần này được tiếp cận theo hướng phân quyền mạnh từ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của các Bộ cho TP, trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo. “Nếu vẫn giữ cách tiếp cận như hiện nay thì Luật sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng lạc hậu”, Thứ trưởng nói.

Thứ ba, tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô; luật hoá các quy định tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 và rà soát, luật hoá một số cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng cho một số địa phương khác.

Đồng thời, cần xử lý được vấn đề liên kết Vùng, trao quyền cho TP Hà Nội thẩm quyền quyết định trong việc giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng chung cho Vùng như nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng…, liên kết kinh tế xã hội, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững, kiểm soát an toàn thực phẩm.

Thứ năm, cần có cơ chế để thực hiện mô hình kinh tế mới như kinh tế tóc bạc, kinh tế tầm thấp… để thúc đẩy tăng trưởng “hai con số”. Luật cần được thiết kế để Hà Nội chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số.

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cũng đề nghị rà soát các luật vừa được Quốc hội thông qua với tinh thần chung những vấn đề gì đã được quy định, áp dụng chung thì không quy định trong Luật Thủ đô. Về kỹ thuật lập pháp, Thứ trưởng đề nghị, Luật chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc.

Cho biết, dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội Khóa XVI (tháng 4/2026); hiện nay, Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp 2026, Thứ trưởng đề nghị các Bộ, ngành, tỉnh, TP tiếp tục quan tâm, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp, UBND TP Hà Nội để xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) đáp ứng yêu cầu về tiến độ, với chất lượng cao nhất.